کاستوم ریکاوری چیست؟ معرفی TWRP، OrangeFox و LineageOS Recovery، فرق با ریکاوری رسمی و وضعیت آن در گوشی‌های جدید

کاستوم ریکاوری اندروید چیست؛ معرفی TWRP و OrangeFox

ANDROID · CUSTOM RECOVERY · TWRP

کاستوم ریکاوری؛ جعبه‌ابزاری که پیش از اندروید بالا می‌آید

هر گوشی اندرویدی یک محیط کوچک به نام ریکاوری دارد که بیرون از اندروید اجرا می‌شود و برای ریست کارخانه و نصب آپدیت به کار می‌رود. کاستوم ریکاوری نسخهٔ جایگزین و پرامکانات همین محیط است که کاربران حرفه‌ای با آن بکاپ کامل می‌گیرند، رام نصب می‌کنند یا گوشی را روت می‌کنند. در این مقاله به زبان ساده توضیح می‌دهیم کاستوم ریکاوری دقیقاً چیست، چه فرقی با ریکاوری رسمی دارد، TWRP، OrangeFox و LineageOS Recovery چه تفاوتی دارند، چرا بدون بوت‌لودر باز نصب نمی‌شود و ساختار جدید پارتیشن‌ها در گوشی‌های امروزی چه تغییری در آن داده است.

TWRP، OrangeFox و LineageOS Recoveryجدول مقایسه با ریکاوری رسمیهشدار بوت‌لودر و ناکس
کاستوم ریکاوری اندروید چیست؛ معرفی TWRP و OrangeFox
کاستوم ریکاوری؛ جعبه‌ابزار حرفه‌ای که بیرون از اندروید اجرا می‌شود

خلاصهٔ سریع: کاستوم ریکاوری یک ریکاوری غیررسمی با محیط لمسی است که امکاناتی مثل بکاپ کامل پارتیشن‌ها (Nandroid)، نصب فایل‌های zip غیررسمی، نصب رام سفارشی و مدیریت فایل را می‌دهد. معروف‌ترین آن TWRP است که آخرین نسخهٔ رسمی پایدارش 3.7.1 در فوریهٔ ۲۰۲۴ منتشر شد. نصب هر کاستوم ریکاوری به بوت‌لودر باز نیاز دارد. در بسیاری از گوشی‌های جدید، ریکاوری داخل پارتیشن boot یا vendor_boot است و TWRP رسمی برای همهٔ مدل‌ها وجود ندارد.

اول: ریکاوری چیست؟

ریکاوری (Recovery) یک سیستم‌عامل کوچک و جداگانه است که روی حافظهٔ گوشی قرار دارد و بدون بالا آمدن اندروید اجرا می‌شود. سازنده آن را برای کارهای نگهداری گذاشته است: ریست کارخانه، پاک کردن حافظهٔ موقت (Cache) در گوشی‌های قدیمی، نصب آپدیت رسمی و در برخی برندها اتصال به ابزار فلش.

ریکاوری رسمی عمداً ساده و محدود است: فقط فایل‌هایی را نصب می‌کند که امضای سازنده را داشته باشند و به کاربر دسترسی مستقیم به پارتیشن‌ها نمی‌دهد. این محدودیت برای امنیت گوشی لازم است. ورود به ریکاوری رسمی و گزینه‌های آن در مقالهٔ ریکاوری مود اندروید توضیح داده شده است.

ورود به ریکاوری

در بیشتر گوشی‌ها، ورود به ریکاوری با خاموش کردن گوشی و نگه داشتن هم‌زمان دکمهٔ پاور و افزایش صدا انجام می‌شود؛ در سامسونگ‌های جدیدتر باید گوشی به کابل وصل باشد. از داخل اندروید هم با دستور adb reboot recovery می‌شود مستقیم به ریکاوری رفت. کاستوم ریکاوری هم از همین مسیرها باز می‌شود، چون جای ریکاوری رسمی را می‌گیرد.

ریکاوری با دانلود مود و فست‌بوت فرق دارد. ریکاوری محیطی با منو برای نگهداری است؛ دانلود مود سامسونگ و فست‌بوت حالت‌هایی برای دریافت فایل از کامپیوتر هستند. توضیح دانلود مود در دانلود مود سامسونگ آمده است.

کاستوم ریکاوری چیست و چه کارهایی می‌کند؟

کاستوم ریکاوری (Custom Recovery) ریکاوری غیررسمی‌ای است که جامعهٔ توسعه‌دهندگان به جای ریکاوری سازنده نصب می‌کنند. این ریکاوری محدودیت امضا را ندارد و ابزارهای حرفه‌ای زیادی به کاربر می‌دهد:

  • بکاپ کامل (Nandroid): گرفتن تصویر کامل از پارتیشن‌هایی مثل boot، system یا super و data و بازگرداندن آن‌ها.
  • نصب فایل‌های zip: رام‌های سفارشی، کرنل، ماژول‌ها و پچ‌ها.
  • نصب رام سفارشی: مثل LineageOS یا رام‌های مبتنی بر آن.
  • مدیریت فایل: کپی، انتقال و حذف فایل‌ها حتی وقتی اندروید بالا نمی‌آید.
  • ترمینال و ADB: اجرای دستور خط فرمان داخل ریکاوری و از کامپیوتر.
  • پاک کردن انتخابی پارتیشن‌ها: برای نصب تمیز رام.

چرا محیط لمسی دارد؟

ریکاوری‌های رسمی قدیمی با دکمه‌های صدا و پاور کار می‌کردند. TWRP از ابتدا با محیط لمسی طراحی شد و همین ویژگی آن را محبوب کرد. امروز تقریباً همهٔ کاستوم ریکاوری‌ها محیط لمسی، چند زبان و حتی تم دارند. تغییر زبان TWRP در مقالهٔ تغییر زبان منوی TWRP آمده است.

فرق ریکاوری رسمی و کاستوم ریکاوری

ویژگی ریکاوری رسمی کاستوم ریکاوری
سازنده شرکت سازندهٔ گوشی جامعهٔ توسعه‌دهندگان
نصب فایل فقط فایل امضاشدهٔ سازنده هر فایل zip سازگار
بکاپ کامل پارتیشن ندارد دارد
محیط منوی ساده با دکمه محیط لمسی کامل
نیاز به بوت‌لودر باز ندارد دارد
اثر روی گارانتی و امنیت ندارد ممکن است گارانتی را محدود کند؛ در سامسونگ ناکس می‌سوزد
آپدیت رسمی OTA کامل معمولاً با مشکل یا ناممکن

در گوشی‌های سامسونگ، نصب هر کاستوم ریکاوری کانتر ناکس را برای همیشه تغییر می‌دهد و برخی قابلیت‌های امن مثل Secure Folder و Samsung Wallet از کار می‌افتند. توضیح در کانتر ناکس چیست؟.

TWRP؛ استاندارد کاستوم ریکاوری

TWRP مخفف Team Win Recovery Project است؛ پروژه‌ای متن‌باز که از اوایل دههٔ ۲۰۱۰ شروع شد و به استاندارد کاستوم ریکاوری تبدیل شد. بیشتر آموزش‌های روت، نصب رام و بکاپ کامل در اینترنت بر پایهٔ TWRP نوشته شده‌اند.

موضوع وضعیت
آخرین نسخهٔ رسمی پایدار 3.7.1، منتشرشده در فوریهٔ ۲۰۲۴
شاخهٔ پایه نسخهٔ 3.7.1 بر پایهٔ شاخهٔ اندروید 12.1 ساخته شده است
دستگاه‌های رسمی فهرست در سایت رسمی twrp.me، بر اساس برند و نام کد
دستگاه‌های جدیدتر بیشتر با نسخه‌های غیررسمی (Unofficial) ساخته توسعه‌دهندگان مستقل

رسمی یا غیررسمی؟

نسخهٔ «رسمی» یعنی یک نگهدارنده آن را در پروژهٔ TWRP ثبت کرده و در سایت رسمی منتشر می‌شود. نسخهٔ «غیررسمی» را توسعه‌دهندهٔ مستقلی ساخته و معمولاً در انجمن‌ها منتشر می‌کند. نسخه‌های غیررسمی گاهی تنها گزینه برای گوشی‌های جدید هستند، اما کیفیت و امنیتشان به سازنده بستگی دارد. فقط از منابع شناخته‌شده دانلود کنید و پیش از نصب، تاریخ انتشار و بازخورد کاربران دیگر را بخوانید.

فایل TWRP برای هر گوشی جداست و با «نام کد» دستگاه شناخته می‌شود (مثلاً venus برای Mi 11). نصب TWRP مدل دیگر می‌تواند گوشی را به بوت‌لوپ ببرد.

OrangeFox، LineageOS Recovery و دیگر ریکاوری‌ها

اینفوگرافیک معرفی TWRP و OrangeFox و LineageOS Recovery
چهار ریکاوری سفارشی شناخته‌شده و کاربرد هر کدام

OrangeFox

OrangeFox بر پایهٔ کد TWRP ساخته شده و امکانات بیشتری مثل ظاهر متفاوت، ابزارهای اضافه برای گوشی‌های شیائومی و گزینه‌های مخصوص رام‌های MIUI و HyperOS اضافه کرده است. به همین دلیل در گوشی‌های شیائومی، ردمی و پوکو بسیار رایج است. نصب آن مثل TWRP است.

LineageOS Recovery

رام LineageOS ریکاوری ساده و سبک خودش را دارد که بیشتر برای نصب و آپدیت همان رام طراحی شده است. امکان بکاپ کامل Nandroid ندارد، اما در گوشی‌های جدید اغلب پایدارتر و هماهنگ‌تر با ساختار پارتیشن‌هاست. آشنایی با رام‌های سفارشی در راهنمای کاستوم رام آمده است.

ریکاوری‌های قدیمی و کم‌کاربردتر

ریکاوری وضعیت نکته
CWM (ClockworkMod) قدیمی و متوقف‌شده اولین ریکاوری محبوب، فقط برای گوشی‌های خیلی قدیمی
PhilZ Touch قدیمی و متوقف‌شده بر پایهٔ CWM با محیط لمسی
PitchBlack و SHRP غیررسمی، برای برخی مدل‌ها بر پایهٔ TWRP با ظاهر متفاوت
ریکاوری‌های رام‌ها همراه هر رام مثل ریکاوری LineageOS یا رام‌های مشتق از آن

ساختار جدید پارتیشن‌ها و ریکاوری در گوشی‌های امروزی

در گوشی‌های قدیمی‌تر، ریکاوری یک پارتیشن جدا به نام recovery داشت و نصب TWRP یعنی نوشتن فایل روی همین پارتیشن. از اندروید ۹ و ۱۰ به بعد، گوگل ساختار حافظه را تغییر داد و این کار پیچیده‌تر شد:

اینفوگرافیک جای ریکاوری در پارتیشن های اندروید
سه حالت قرار گرفتن ریکاوری در حافظهٔ گوشی‌های اندرویدی
ساختار توضیح اثر بر کاستوم ریکاوری
A/B (دو اسلات) دو نسخه از پارتیشن‌های اصلی برای آپدیت بی‌وقفه ریکاوری داخل boot است؛ نصب از داخل TWRP انجام می‌شود
پارتیشن‌های پویا (super) system و vendor و product داخل یک پارتیشن بزرگ TWRP نمی‌تواند تک‌تک آن‌ها را جدا بنویسد
vendor_boot بخشی از راه‌اندازی به پارتیشن جدید منتقل شده روش نصب مخصوص هر مدل است
رمزنگاری مبتنی بر فایل (FBE) اطلاعات کاربر با کلید قفل صفحه رمزنگاری می‌شود رمزگشایی در بسیاری از نسخه‌ها کامل کار نمی‌کند

رمزنگاری و پوشه‌های با نام عجیب

اگر در TWRP پوشه‌های حافظهٔ داخلی را با نام‌های نامفهوم می‌بینید، یعنی ریکاوری نتوانسته اطلاعات رمزنگاری‌شده را باز کند. در نسخه‌های سازگار، TWRP رمز قفل صفحه را می‌پرسد. اگر پشتیبانی نشود، باید فایل‌ها را از طریق کارت حافظه، فلش OTG یا دستور ADB منتقل کنید.

TWRP روی گوشی‌های دارای پارتیشن پویا، بکاپ را از کل پارتیشن super می‌گیرد و برای نوشتن تک‌پارتیشن‌ها باید از حالت fastbootd استفاده شود. این نکته در صفحهٔ رسمی TWRP برای چنین دستگاه‌هایی ذکر شده است.

پیش‌نیازها و روش کلی نصب

کاستوم ریکاوری امضای سازنده را ندارد؛ پس بوت‌لودر قفل آن را رد می‌کند. به همین دلیل اولین و مهم‌ترین پیش‌نیاز، باز کردن بوت‌لودر است.

  1. روشن کردن OEM unlocking
    در گزینه‌های توسعه‌دهنده؛ توضیح در OEM Unlock چیست؟.
  2. باز کردن بوت‌لودر
    با روش مخصوص برند؛ برای شیائومی آنلاک بوت‌لودر شیائومی و برای سامسونگ آنلاک بوت‌لودر سامسونگ.
  3. دانلود فایل درست
    فایل ریکاوری مخصوص نام کد دستگاه را از منبع رسمی بگیرید.
  4. نصب
    در بیشتر برندها با فست‌بوت (fastboot flash recovery یا fastboot boot) و در سامسونگ با Odin و فایل tar در خانهٔ AP.
  5. جلوگیری از بازنویسی
    در برخی گوشی‌ها، سیستم رسمی در اولین بوت ریکاوری را به نسخهٔ رسمی برمی‌گرداند؛ باید بلافاصله به TWRP بوت کنید.

دستورهای فست‌بوت در مرجع دستورات ADB، Fastboot و TWRP جمع‌آوری شده‌اند. آموزش گام‌به‌گام نصب روی شیائومی هم در نصب TWRP روی شیائومی آمده است.

باز کردن بوت‌لودر همهٔ اطلاعات را پاک می‌کند. پیش از شروع، از عکس‌ها و پیام‌ها بکاپ بگیرید؛ راهنما: بکاپ کامل اندروید.

کاربردهای رایج کاستوم ریکاوری

کاربرد توضیح نکته
بکاپ Nandroid تصویر کامل از سیستم و اطلاعات پیش از هر تغییر بزرگ بگیرید
نصب رام سفارشی نصب LineageOS و رام‌های مشابه نسخهٔ firmware پایه باید سازگار باشد
روت نصب Magisk از طریق zip در برخی دستگاه‌ها روش پیشنهادی امروز پچ کردن boot با برنامهٔ Magisk است
بکاپ EFS یا اطلاعات مودم در برخی دستگاه‌ها پیش از هر فلش بسیار مفید است
نجات فایل‌ها کپی فایل‌ها وقتی اندروید بالا نمی‌آید فقط اگر رمزگشایی کار کند

برای آشنایی با روت و خطرهایش روت چیست؟ و برای روت شیائومی راهنمای روت شیائومی و پوکو را ببینید. اگر می‌خواهید برنامه‌های بانکی روی گوشی روت‌شده کار کنند، مخفی کردن روت را بخوانید.

خطرها و نکات امنیتی

  • امنیت فیزیکی: با کاستوم ریکاوری و بوت‌لودر باز، هر کسی که گوشی را در دست داشته باشد می‌تواند به ریکاوری برود و پارتیشن‌ها را دستکاری کند.
  • برنامه‌های بانکی: بوت‌لودر باز باعث می‌شود بررسی سلامت دستگاه (Play Integrity) رد شود و برخی برنامه‌ها کار نکنند.
  • آپدیت رسمی: آپدیت‌های OTA روی گوشی با ریکاوری تغییریافته معمولاً نصب نمی‌شوند یا ریکاوری را پاک می‌کنند.
  • فایل اشتباه: فایل مدل دیگر یا نسخهٔ ناسازگار می‌تواند به بوت‌لوپ برسد.

اگر بعد از باز کردن بوت‌لودر پیام هشدار هنگام روشن شدن آزارتان می‌دهد، مقالهٔ حذف هشدار بوت‌لودر باز را ببینید.

اگر گوشی را می‌فروشید، اول رام و ریکاوری رسمی را نصب کنید و در صورت امکان بوت‌لودر را دوباره قفل کنید. قفل کردن بوت‌لودر با سیستم دست‌خورده می‌تواند گوشی را غیرقابل بوت کند.

وضعیت کاستوم ریکاوری در برندهای رایج

برند وضعیت کلی در ۱۴۰۵
شیائومی، ردمی و پوکو بیشترین تنوع TWRP و OrangeFox، به شرط موفقیت در آنلاک بوت‌لودر با قوانین سخت‌گیرانهٔ HyperOS
سامسونگ نسخه‌های قدیمی‌تر پشتیبانی خوبی داشتند؛ در بسیاری از مدل‌های One UI 8 امکان آنلاک بوت‌لودر حذف شده است
گوگل پیکسل بوت‌لودر آزاد، اما بیشتر کاربران به جای TWRP از ریکاوری رام یا پچ boot استفاده می‌کنند
وان‌پلاس پشتیبانی خوب در مدل‌های قدیمی‌تر؛ در مدل‌های جدید متغیر
هوآوی از سال‌ها پیش کد آنلاک بوت‌لودر صادر نمی‌کند

فایل‌های TWRP آماده برای بسیاری از مدل‌های شیائومی در دستهٔ TWRP شیائومی و برای سامسونگ در TWRP سامسونگ قرار دارد.

کدام ریکاوری را انتخاب کنیم؟

انتخاب درست بیشتر به گوشی و هدف شما بستگی دارد تا به محبوبیت یک ریکاوری. این ترتیب را دنبال کنید:

  1. نسخهٔ رسمی برای نام کد دستگاه
    اگر TWRP یا OrangeFox رسمی برای نام کد گوشی شما هست، همان را انتخاب کنید.
  2. ریکاوری همراه رام
    اگر قصد نصب LineageOS یا رام مشابه دارید، ریکاوری خود همان رام معمولاً سازگارترین گزینه است.
  3. نسخهٔ غیررسمی معتبر
    اگر نسخهٔ رسمی نیست، از توسعه‌دهنده‌ای استفاده کنید که در انجمن‌های شناخته‌شده سابقه و بازخورد دارد.
  4. بدون ریکاوری سفارشی
    اگر فقط روت می‌خواهید، پچ کردن boot با Magisk کافی است و ریکاوری رسمی سر جایش می‌ماند.

باورهای غلط رایج

باور غلط واقعیت
TWRP گوشی را روت می‌کند TWRP فقط ابزار است؛ روت با نصب Magisk انجام می‌شود
هر نسخهٔ TWRP روی هر گوشی نصب می‌شود فایل هر دستگاه مخصوص نام کد همان دستگاه است
کاستوم ریکاوری قفل حساب را برمی‌دارد قفل‌های حساب گوگل و سازنده به سرور وابسته‌اند
نسخهٔ جدیدتر همیشه بهتر است نسخه‌ای که با firmware و اندروید گوشی سازگار باشد بهتر است

واژه‌نامهٔ ساده

Recoveryسیستم‌عامل کوچک جدا برای نگهداری گوشی.
Custom Recoveryریکاوری غیررسمی با امکانات حرفه‌ای.
TWRPTeam Win Recovery Project؛ معروف‌ترین کاستوم ریکاوری.
Nandroidبکاپ کامل از پارتیشن‌های گوشی در ریکاوری.
Codenameنام کد داخلی هر گوشی که فایل‌ها با آن مشخص می‌شوند.
A/Bساختار دو اسلاتی پارتیشن‌ها برای آپدیت بی‌وقفه.
superپارتیشن بزرگی که system و vendor داخل آن هستند.
fastbootdحالت فست‌بوت داخل فضای کاربر برای نوشتن پارتیشن‌های پویا.
FBEرمزنگاری مبتنی بر فایل در اندرویدهای جدید.

سوالات متداول

کاستوم ریکاوری به زبان ساده چیست؟
نسخهٔ غیررسمی و پرامکانات ریکاوری گوشی که با آن می‌شود بکاپ کامل گرفت، رام نصب کرد و فایل‌های zip را نصب کرد.
آخرین نسخهٔ TWRP چیست؟
آخرین نسخهٔ رسمی پایدار TWRP، نسخهٔ 3.7.1 است که در فوریهٔ ۲۰۲۴ منتشر شد. برای گوشی‌های جدیدتر بیشتر نسخه‌های غیررسمی ساخته می‌شوند.
آیا بدون باز کردن بوت‌لودر می‌شود TWRP نصب کرد؟
نه. بوت‌لودر قفل فقط فایل امضاشدهٔ سازنده را می‌پذیرد.
فرق TWRP و OrangeFox چیست؟
OrangeFox بر پایهٔ TWRP ساخته شده و امکانات و ظاهر بیشتری دارد؛ به‌خصوص در گوشی‌های شیائومی محبوب است.
آیا نصب TWRP ناکس سامسونگ را می‌سوزاند؟
بله. نصب هر ریکاوری غیررسمی روی سامسونگ کانتر ناکس را برای همیشه تغییر می‌دهد.
چرا در TWRP پوشه‌ها با نام عجیب دیده می‌شوند؟
اطلاعات رمزنگاری شده و ریکاوری نتوانسته آن‌ها را باز کند. نسخهٔ سازگار رمز قفل صفحه را می‌پرسد.
بعد از نصب TWRP آپدیت رسمی می‌گیرم؟
معمولاً نه به‌صورت عادی. آپدیت OTA یا نصب نمی‌شود یا ریکاوری رسمی را برمی‌گرداند.
برای روت حتماً TWRP لازم است؟
نه. امروز روش رایج روت، پچ کردن فایل boot با برنامهٔ Magisk و نصب آن با فست‌بوت یا Odin است. در این روش ریکاوری رسمی دست‌نخورده می‌ماند و برای ریست کارخانه همچنان قابل استفاده است.

فایل TWRP مخصوص گوشی خود را می‌خواهید؟ فایل‌های TWRP آماده و تست‌شده برای مدل‌های مختلف شیائومی را در فروشگاه ببینید.

TWRP شیائومی

مطالب و سرویس‌های مرتبط

پویا عابدین زاده
ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *