IMEI · TAC · REGISTRY
IMEI چیست؟ شناسنامهٔ جهانی هر گوشی موبایل
هر گوشی موبایل یک شمارهٔ ۱۵ رقمی دارد که در هیچ گوشی دیگری در دنیا تکرار نمیشود: IMEI. اپراتور با همین شماره گوشی شما را در شبکه میشناسد، رجیستری با آن قانونی بودن گوشی را بررسی میکند و در صورت سرقت، با آن گوشی مسدود میشود. در این مقاله به زبان ساده توضیح میدهیم هر بخش از این شماره چه معنایی دارد، چطور آن را در هر گوشی پیدا کنید، چه فرقی با شماره سریال و EID دارد، چرا گاهی IMEI پاک یا «نال» میشود و هنگام خرید گوشی دستدوم چطور از آن استفاده کنید.

خلاصهٔ سریع: IMEI مخفف International Mobile Equipment Identity و یک شمارهٔ ۱۵ رقمی است. ۸ رقم اول (TAC) سازنده و مدل را مشخص میکند، ۶ رقم بعد سریال همان دستگاه است و رقم آخر یک رقم کنترلی است که درستی بقیه را بررسی میکند. سادهترین راه دیدن آن، شمارهٔ *#06# در صفحهٔ شمارهگیر است. گوشیهای دوسیمکارته دو IMEI دارند. IMEI روی جعبه، داخل تنظیمات و خروجی *#06# باید یکی باشد. رجیستری گوشی در ایران بر اساس همین شماره انجام میشود و تغییر دادن آن در بسیاری از کشورها جرم است.
IMEI چیست و چرا مهم است؟
IMEI (بخوانید آیامای) مخفف International Mobile Equipment Identity به معنای «شناسهٔ بینالمللی تجهیزات موبایل» است. این شماره را سازنده هنگام تولید در حافظهٔ امن گوشی ثبت میکند و قرار است در تمام عمر گوشی ثابت بماند. سازمان جهانی اپراتورها (GSMA) بخش اول این شماره را به سازندهها اختصاص میدهد تا هیچ دو گوشیای در دنیا IMEI یکسان نداشته باشند.
IMEI به گوشی تعلق دارد، نه به سیمکارت. شمارهٔ تلفن و هویت مشترک روی سیمکارت است (با شناسهای به نام IMSI)، اما IMEI خود دستگاه را معرفی میکند. پس اگر سیمکارت را در گوشی دیگری بگذارید، شمارهٔ تلفن همان میماند ولی IMEI عوض میشود.
IMEI از کجا آمده است؟
IMEI همراه با استاندارد GSM، یعنی نسل دوم شبکههای موبایل، معرفی شد و تا امروز در شبکههای ۳G، ۴G و ۵G هم همان نقش را دارد. در سالهای اول، بخش اول آن شامل کد کشور تأیید نوع دستگاه بود؛ اما از اوایل دههٔ ۲۰۰۰ ساختار فعلی با TAC هشترقمی جایگزین شد. به همین دلیل اعداد اول IMEI دیگر کشور سازنده را نشان نمیدهند و فقط سازنده و مدل را مشخص میکنند.
کاربردهای IMEI
- شناسایی در شبکه: اپراتور هنگام اتصال، IMEI گوشی را میبیند.
- رجیستری: در ایران قانونی بودن ورود گوشی با IMEI در سامانهٔ همتا بررسی میشود.
- مسدودسازی گوشی سرقتی: با گزارش IMEI، گوشی دزدیدهشده در شبکه مسدود میشود.
- گارانتی و خدمات پس از فروش: شرکتهای گارانتی گوشی را با IMEI میشناسند.
- قفلهای رسمی: سرویسهایی مثل قفل KG سامسونگ و قفل اپراتور به IMEI گره خوردهاند.
ساختار IMEI: هر رقم چه میگوید؟
یک IMEI استاندارد ۱۵ رقم دارد که به سه بخش تقسیم میشود:

| بخش | تعداد رقم | نام | معنی |
|---|---|---|---|
| اول | ۸ | TAC (Type Allocation Code) | کد نوع دستگاه؛ سازنده و مدل را مشخص میکند. دو رقم اولش (RBI) نهاد صادرکننده است |
| دوم | ۶ | SNR (Serial Number) | شمارهٔ سریال همان گوشی در میان گوشیهای هممدل |
| سوم | ۱ | CD (Check Digit) | رقم کنترلی که از ۱۴ رقم قبلی محاسبه میشود |
IMEISV چیست؟
در بعضی صفحهها یک شمارهٔ ۱۶ رقمی به نام IMEISV هم میبینید. این همان ۱۴ رقم اول IMEI است که بهجای رقم کنترلی، دو رقم «نسخهٔ نرمافزار» (SVN) به آخرش اضافه شده است. IMEISV برای اپراتور مفید است ولی برای کاربر همان IMEI ۱۵ رقمی ملاک است.
با TAC میشود فهمید گوشی واقعاً همان مدلی است که فروشنده میگوید یا نه. سرویسهای استعلام IMEI از همین بخش مدل و سازنده را تشخیص میدهند.
رقم کنترلی IMEI چطور حساب میشود؟ (الگوریتم لون)
رقم آخر IMEI تصادفی نیست. با یک فرمول ساده به نام الگوریتم لون (Luhn) از ۱۴ رقم قبلی ساخته میشود تا اگر کسی یک رقم را اشتباه تایپ کند، سیستم فوراً بفهمد. همین فرمول در شمارهٔ کارتهای بانکی هم استفاده میشود. نمونه با شمارهٔ آموزشی 49015420323751:
-
دو برابر کردن یکی در میاناز رقم دوم شروع کنید و هر رقم در جایگاه زوج را دو برابر کنید: 9→18، 1→2، 4→8، 0→0، 2→4، 7→14، 1→2.
-
جمع ارقام نتیجههااگر حاصل دو رقمی شد، ارقامش را جمع کنید: 18 میشود 1+8=9 و 14 میشود 1+4=5.
-
جمع همهاین اعداد را با ارقام جایگاههای فرد (4، 0، 5، 2، 3، 3، 5) جمع کنید؛ حاصل 52 میشود.
-
رسیدن به مضرب ۱۰عددی که 52 را به نزدیکترین مضرب ۱۰ (یعنی 60) میرساند، 8 است. پس IMEI کامل 490154203237518 است.
این محاسبه فقط درستی تایپ را میسنجد، نه اصالت گوشی را. یک IMEI جعلی هم میتواند رقم کنترلی درست داشته باشد؛ برای همین استعلام رسمی لازم است.
چطور IMEI گوشی را پیدا کنیم؟

| روش | اندروید | آیفون |
|---|---|---|
| کد دستوری | در شمارهگیر *#06# را بزنید | در شمارهگیر *#06# را بزنید |
| تنظیمات | Settings › About phone › Status (یا IMEI information) | Settings › General › About |
| جعبه | برچسب کنار جعبه، کنار بارکد | برچسب پشت جعبه |
| بدنه | پشت گوشی یا زیر باتری در مدلهای قدیمی | روی سینی سیمکارت در برخی مدلها |
| گوشی خاموش یا قفل | صفحهٔ دانلود یا فستبوت در بعضی برندها | اتصال به کامپیوتر و ابزارهای رسمی |
گوشی دوسیمکارته و eSIM
گوشیهای دوسیمکارته معمولاً دو IMEI دارند؛ یکی برای هر شیار سیمکارت. وقتی *#06# را میزنید، هر دو نمایش داده میشود. برای رجیستری باید هر دو ثبت شوند. در گوشیهایی که eSIM دارند، شمارهٔ دیگری به نام EID هم دیده میشود که شناسهٔ تراشهٔ eSIM است و با IMEI فرق دارد. دربارهٔ eSIM در ایران راهنمای eSIM را بخوانید.
تفاوت IMEI با شماره سریال، MEID، IMSI و EID
| شناسه | متعلق به | تعداد کاراکتر | کاربرد |
|---|---|---|---|
| IMEI | گوشی (هر شیار سیم) | ۱۵ رقم | شناسایی گوشی در شبکه و رجیستری |
| شماره سریال (S/N) | گوشی | بسته به سازنده؛ حروف و عدد | گارانتی و خدمات سازنده |
| MEID | گوشی (شبکههای قدیمی CDMA) | ۱۴ کاراکتر هگز | معادل IMEI در شبکههای CDMA |
| IMSI | سیمکارت | تا ۱۵ رقم | شناسایی مشترک در اپراتور |
| ICCID | سیمکارت | حدود ۱۹ تا ۲۰ رقم | شمارهٔ سریال خود سیمکارت |
| EID | تراشهٔ eSIM | ۳۲ رقم | شناسایی eSIM برای نصب پروفایل |
نکتهٔ کاربردی: شماره سریال برای سرویسهای سازنده (مثل بررسی گارانتی اپل یا سامسونگ) و IMEI برای شبکه و رجیستری است. هر دو باید با جعبه یکی باشند.
IMEI در شبکه: مسدودسازی گوشی سرقتی و قفل اپراتور
اپراتورها فهرستی به نام EIR (Equipment Identity Register) دارند که در آن IMEI گوشیهای مسدود نگه داشته میشود. وقتی صاحب گوشی سرقتی را گزارش میدهد، IMEI در این فهرست قرار میگیرد و گوشی دیگر روی آن شبکه سیگنال نمیگیرد. در بسیاری از کشورها این فهرستها از طریق GSMA بین اپراتورها مشترک میشود.
قفل اپراتور (Carrier Lock)
گوشیهایی که با قرارداد اپراتور خریده میشوند، ممکن است فقط با سیمکارت همان اپراتور کار کنند. این قفل هم بر اساس IMEI در سیستم اپراتور ثبت میشود و راه رسمی بازکردنش درخواست از همان اپراتور است. توضیح کامل در راهنمای آنلاک شبکه آمده است.
اگر گوشی سیگنال ندارد، همیشه مشکل از IMEI نیست. آنتن، تنظیمات شبکه یا خرابی سختافزار هم ممکن است علت باشد. راهنمای رفع مشکل آنتندهی را ببینید.
IMEI و رجیستری گوشی در ایران
در ایران هر گوشی برای کار با سیمکارت داخلی باید رجیستر شده باشد؛ یعنی IMEI آن در سامانهٔ رسمی ثبت و قانونی بودن ورودش تأیید شده باشد. این کار توسط واردکنندهٔ رسمی یا، برای گوشی مسافری، توسط خود مسافر در سامانهٔ همتا انجام میشود.
- گوشیای که IMEI آن رجیستر نشده باشد، بعد از مدت کوتاهی از شبکههای داخلی قطع میشود.
- هنگام خرید گوشی، بهخصوص دستدوم، وضعیت رجیستری را از طریق سامانهٔ رسمی همتا استعلام کنید.
- در گوشی دوسیمکارته وضعیت هر دو IMEI را بررسی کنید.
- گوشیای که IMEI آن با جعبه یا تنظیمات یکی نیست، ممکن است در آینده از شبکه قطع شود.
گوشی مسافری و گوشی خریداریشده از خارج
اگر گوشی را خودتان از سفر خارجی آوردهاید، باید در مهلت تعیینشده و با اطلاعات گذرنامه و IMEI آن را در سامانهٔ همتا ثبت کنید و عوارض مربوط را بپردازید. گوشیهایی که از راه غیررسمی وارد شدهاند، حتی اگر نو باشند، ممکن است رجیستر نشوند. پیش از خرید گوشی «بدون گارانتی» یا «مسافری» از فروشنده بخواهید وضعیت رجیستری را جلوی شما استعلام کند. اگر گوشی را رجیستر کردهاید و بعداً فروختید، وضعیت ثبت را هم طبق روال همان سامانه بررسی و در صورت نیاز انتقال آن را پیگیری کنید.
روش کامل ثبت و استعلام در آموزش رجیستری گوشی آمده است.
IMEI گوشیتان را در شبکههای اجتماعی یا برای افراد ناشناس منتشر نکنید. سوءاستفادهکنندگان میتوانند از IMEI معتبر برای قانونی جلوه دادن گوشیهای دیگر استفاده کنند.
IMEI نال یا پاک شده: علت و راه درست
گاهی بعد از فلش نادرست، آپدیت ناقص یا خرابی حافظه، گوشی در *#06# بهجای IMEI عبارت null، صفر یا Unknown نشان میدهد و سیگنال نمیگیرد. علت معمولاً آسیب دیدن بخشی از حافظه است که اطلاعات شبکه را نگه میدارد:
| تراشه | بخش حافظه | علت رایج آسیب |
|---|---|---|
| سامسونگ | پارتیشن EFS | فلش با گزینههای نادرست یا فایل ناقص |
| کوالکام (شیائومی و…) | QCN و NV | فرمت کامل یا فلش اشتباه |
| مدیاتک | NVRAM و NVDATA | فرمت کامل با SP Flash Tool بدون بکاپ |
راه درست، بازگرداندن IMEI اصلی خود گوشی از بکاپ یا با ابزارهای ترمیم است؛ شمارهای که روی جعبه و برچسب همان گوشی آمده. توضیح فنی در رفع مشکل Unknown Baseband و IMEI و فایل QCN چیست؟ آمده است. قبل از هر فلش پرخطر هم بکاپ این بخشها را بگیرید؛ راهنمای بکاپ کامل.
نوشتن IMEI گوشی دیگر یا یک شمارهٔ ساختگی روی گوشی (تغییر IMEI) در بسیاری از کشورها جرم است، با رجیستری ایران سازگار نیست و گوشی را در معرض مسدود شدن قرار میدهد. ترمیم فقط یعنی برگرداندن شمارهٔ اصلی همان دستگاه.
استفاده از IMEI هنگام خرید گوشی دستدوم
-
مقایسهٔ سهگانهIMEI در *#06#، در تنظیمات و روی جعبه باید دقیقاً یکی باشد.
-
استعلام رجیستریوضعیت رجیستری را در سامانهٔ رسمی بررسی کنید.
-
استعلام مدلبا سرویس استعلام IMEI مطمئن شوید مدل و رنگ با گوشی یکی است.
-
قفلهابرای سامسونگ وضعیت KG و برای آیفون قفل iCloud را بررسی کنید. راهنما: قفل KG سامسونگ.
-
فاکتورIMEI را در فاکتور یا قرارداد خرید بنویسید.
اگر IMEI گوشی با جعبه یکی نیست، ممکن است برد گوشی تعویض شده یا جعبه مال گوشی دیگری باشد. در هر دو حالت دلیل را از فروشنده بپرسید.
IMEI و حریم خصوصی: چه کسانی آن را میبینند؟
IMEI اطلاعات شخصی مثل نام یا آدرس شما را در خود ندارد، اما چون ثابت و منحصربهفرد است، میتواند گوشی شما را در طول زمان شناسایی کند. به همین دلیل اندروید و iOS سالهاست اجازه نمیدهند برنامههای معمولی IMEI را بخوانند و فقط برنامههای سیستمی و سازنده به آن دسترسی دارند.
| چه کسی | IMEI را میبیند؟ | برای چه |
|---|---|---|
| اپراتور تلفن همراه | بله | اتصال به شبکه و مسدودسازی گوشی سرقتی |
| سامانهٔ رجیستری | بله | بررسی قانونی بودن گوشی |
| سازنده و گارانتی | بله | خدمات پس از فروش و قفلهای رسمی |
| برنامههای عادی نصبشده | نه، در نسخههای جدید اندروید و iOS | حفظ حریم خصوصی کاربر |
| خریدار گوشی دستدوم | فقط اگر خودتان نشان دهید | استعلام قبل از خرید |
نتیجه: نشان دادن IMEI به خریدار یا تعمیرکار مورد اعتماد مشکلی ندارد، ولی آن را در آگهیهای عمومی یا شبکههای اجتماعی منتشر نکنید.
نکات کاربردی برای تعمیرکاران
IMEI برای تعمیرکار فقط یک شماره نیست؛ سند گوشی مشتری است. رعایت چند عادت ساده هم از مشتری محافظت میکند و هم از خود تعمیرکار:
- ثبت در پذیرش: قبل از هر کار نرمافزاری، خروجی *#06# را در فرم پذیرش بنویسید یا از آن عکس بگیرید. اگر بعد از کار مشکلی پیش آمد، مدرک وضعیت قبلی را دارید.
- بکاپ قبل از فلش: قبل از فلشهای پرخطر از EFS، QCN یا NVRAM بکاپ بگیرید و با IMEI همان گوشی نامگذاری کنید.
- مقایسه با جعبه: اگر IMEI داخل گوشی با جعبه فرق دارد، قبل از شروع کار به مشتری اطلاع دهید.
- ترمیم فقط با شمارهٔ اصلی: هنگام ترمیم IMEI نال، فقط شمارهٔ اصلی همان دستگاه را برگردانید و مدرک آن (جعبه یا برچسب) را ببینید.
- دو IMEI: در گوشی دوسیمکارته بعد از ترمیم هر دو شماره را بررسی کنید؛ گاهی فقط یکی برمیگردد.
برای تشخیص سریع اینکه مشکل شبکه از IMEI است یا از بیسباند و سختافزار، مقالهٔ بیسباند چیست؟ را بخوانید.
واژهنامه: اصطلاحات IMEI
سوالات متداول
آیا IMEI با ریست یا فلش عوض میشود؟
چرا گوشی من دو IMEI دارد؟
IMEI را از روی گوشی خاموش چطور پیدا کنم؟
آیا با IMEI میشود گوشی گمشده را پیدا کرد؟
IMEI نال شده؛ گوشی درست میشود؟
آیا IMEI با شماره سریال یکی است؟
انتشار IMEI خطر دارد؟
آیا از روی IMEI میشود فهمید گوشی نو است یا کارکرده؟
آیا تبلت و ساعت هوشمند هم IMEI دارند؟
میخواهید اطلاعات IMEI گوشی را دقیق ببینید؟ سرویس استعلام IMEI مدل، سازنده و وضعیت گوشی را نشان میدهد.



